:: Strona głowna
:: Nasza miejscowość
:: Historia
:: Turystyka i rekreacja
:: Ciekawe miejsca
:: Dla mieszkańców
:: Galeria zdjęć
:: Forum mieszkańców
:: Linki
:: Kontakt



Rys.4 Gospoda - Gasthaus Bernhard Schymanski - lata 20 XX wieku.

Być może Wały miały stać się dobroczynnym prezentem w trudnych czasach. Pewne jest, że wówczas (1751 rok) w miejscowości był kościół katolicki, wymieniany w dokumentach jako kaplica, podległa parafii na Warzyniu.

W 1810 roku nastąpiła likwidacja zakonów w Prusach. Wały znalazły się w granicach powiatu wołowskiego, ostatecznie od 1818 roku. W tym okresie następowały zmiany w zabudowie przestrzennej wioski.

Główną osią miejscowości stała się droga, po obu stronach zabudowana domami mieszkalnymi i gospodarczymi. Była to tzw. ulicówka, charakterystyczna dla architektury wiejskiej w Prusach w XIX wieku. W zasadniczej formie przetrwała do dnia dzisiejszego. Zmianie ulegały jedynie konstrukcje i materiały z jakich były budowane obiekty. Dawna zabudowa na tzw. szachulec, zwana pruskim murem i kryta strzechą, została zastępowana materiałem bardziej trwałym, czyli cegłą i dachówką. W tym miejscu warto dodać, że wcześniejsza zabudowa była widoczna jeszcze w niektórych miejscach w latach 70-tych ubiegłego wieku. Cegła pochodziła z miejscowej cegielni, poświadczonej wydarzeniami z 21 marca 1848 roku (patrz cegielnia). Funkcjonował także browar, wymieniany w latach 30-tych XIX wieku oraz młyn. W okresie międzywojennym i w okresie II wojny światowej (1918 - 1945) była tu piekarnia oraz dwie gospody. Nie jest wykluczone, że w czasie I wojny światowej (1914 - 1918) w miejscowych gospodarstwach pracowali jeńcy wojenni z różnych krajów. Jedna z osób mieszkających w Wałach przed II wojną światową potwierdziła, że byli tu jeńcy rosyjscy. Świadectwem ich obecności mogą być monety rosyjskie (kopiejki) znajdowane w jednym z gospodarstw. W 1931 roku został zamknięty kościół choć cmentarz w dalszym ciągu funkcjonował, aż do lat 40-tych XX wieku.

Rys.5 Leśniczówka - lata 20 XX wieku.

W wyniku powodzi w latach 1903 i 1910 następowała zmiana w zabudowie - dawne budynki remontowano albo budowano nowe. Obecna zabudowa w znakomitej większości pochodzi z I połowy XX wieku. Na uwagę zasługują następujące obiekty: nr 3 - dawny browar wymieniany z 1830 roku, nr 5 - dawna oficyna dworska z lat 30-tych XIX wieku, nr 7 z około 1870 roku, nr 10, 14 z początku XX wieku, nr 20 z około 1900 roku, nr 33 z 1915 roku, nr 36 z 1920 roku, nr 38 z początku XX wieku, nr 42 z końca XIX wieku. Zmieniała się liczba ludności w ciągu tego czasu. W 1787 roku mieszkało 140 mieszkańców, w 1845 roku - 248 mieszkańców, w 1885 roku - 198 mieszkańców, w 1905 roku - 235 mieszkańców, w 1925 roku - 201 mieszkańców, w 1933 roku 251 mieszkańców, w 1939 roku - 297 mieszkańców. Według spisu z 1925 roku w Wałach było 136 ewangelików i 65 katolików. W dalszym ciągu podstawą działalności mieszkańców była praca na barkach. Według przekazu ustnego Pani Karsunke, było tylko 5 gospodarstw utrzymujących się z rolnictwa. W czasie II wojny światowej barki pracowały na rzecz armii niemieckiej. Zimą 1944 - 1945 roku w Wałach stacjonowały odziały Waffen SS. Nie jest do końca wyjaśniona ich rola w obronie przed Rosjanami Anorgamy w Brzegu Dolnym i innych ważnych dla Rzeszy miejsc. Według przekazu wspomnianej Pani Karsunke, w ich domu esesmani mieli tworzyć obronę miejscowości Hauffen, nie istniejącej dziś wioski leżącej między Urazem i Rościsławicami. Mieszkańcy Wałów 24 stycznia 1945 roku wyruszyli na południowy zachód w obawie przed nacierającymi wojskami radzieckimi. Dziennie pokonywano, pieszo i na furmankach, około 50 kilometrów. Koniec wojny zastał ich w Wolsfburgu nad Łabą, na terenie dzisiejszych Czech. Inna grupa mieszkańców wykorzystała Odrę i wyruszyła barkami w stronę Głogowa. Rosjanie zajęli obecny powiat wołowski 26 stycznia 1945 roku. Uciekający mieszkańcy Wałów musieli powrócić do swych domów i czekać na dalsze postanowienia. Z Wolfsburga mieszkańcy powrócili na początku czerwca. Ustalenia zwycięskich mocarstw dotyczące przyszłości Niemiec przewidywały opuszczenie tych ziem przez dotychczasowych mieszkańców. Nastąpiło to w dwóch transportach w 1946 roku. Nowi mieszkańcy przyjeżdżali z różnych terenów. Najwięcej było ze wschodu, w tym z Łukowca (Wiszniewskiego i Żurowskiego) koło Stanisławowa. Pierwszy transport przybył 19 listopada 1945 roku. Z dawnych mieszkańców została jedynie Pani Karsunke z rodzicami oraz córką i synem. Pierwszym sołtysem był Pan J. Misa, potem kolejno - T. Żak, W. Dziarski i A. Borowiak. Pierwszy telewizor w Wałach został kupiony przez Pana Łukawskiego, pierwszy samochód przez Pana Konia. W 1958 roku oddano zbudowaną elektrownię wodną. Zbudowano stopień wodny i zalew otoczony wałami przeciwpowodziowymi. Cegielnia została zlikwidowana. Podobny los spotkał gospody i piekarnię. W dawnej oficynie dworskiej powstała 4-klasowa szkoła podstawowa, zlikwidowana w 1980 roku. W 1997 roku ponad połowa budynków w Wałach została zalana wielką wodą. Dawny kościół powoli popadał w ruinę i w 1966 roku został ostatecznie zburzony. Zachowała się jedynie figura Chrystusa, wykonana w latach 30-tych XIX wieku z drzewa lipowego. Prawdopodobnie figura została zawieszona w kościele w 1837 roku kiedy świątynia przechodziła remont.

Po II wojnie światowej nastąpiła zmiana w zajęciach mieszkańców wioski. Większość znalazła zatrudnienie w zakładach chemicznych "Rokita" w Brzegu Dolnym, tylko niewielki odsetek mieszkańców pracuje na elektrowni lub na jazie. Jeszcze mniej zajmuje się rolnictwem.



::  Wstecz 1 2


Pobierz dokument