:: Strona głowna
:: Nasza miejscowość
:: Historia
:: Turystyka i rekreacja
:: Ciekawe miejsca
:: Dla mieszkańców
:: Galeria zdjęć
:: Forum mieszkańców
:: Linki
:: Kontakt

Streszczenie rozmowy z Panią Haliną Kowal

Z rozmowy z Pani Haliną wynika, że Niemieccy mieszkańcy trudnili się w różnych fachach, dzięki czemu rozwój miejscowości kwitł. We wsi znajdował się kościół, dziś po nim pozostały tylko fundamenty. W początkowych latach we wnętrzu tego kościółka znajdowały się organy, schody na chór mieściły się po prawej stronie od wejścia. 3 wielkie obrazy znajdowały się na ołtarzu oraz lewej i prawej ścianie. Wielkość ich sięgała do 2 metrów. Zdobiły wtedy większość ściany. Posadzka wyłożona z czerwonej kwadratowej cegły, 2 rzędy ławek drewnianych z oparciami. Ambona była podobna do znajdującej się obecnie w kościele w Jodłowicach. Na wprost, na wzniesieniu jeden obraz na pół przedarty, przedstawiał on osobę świętą, lecz nie był to ani Jezus, ani Matka Boska. Drewniana figurka Jezusa, która zachowała się do dnia dzisiejszego najprawdopodobniej nie pochodzi z ołtarza. Z czasem kościół niszczał. W roku 1948 kościółkiem nie interesowano się do tego stopnia, iż pozwolono na całkowity rozkład sarny leżącą przed wejściem. Kościół był otoczony grobami Niemieckich mieszkańców wsi. Na płytach nagrobkowych znajdowały się zaimpregnowane zdjęcia. Po lewej stronie od podwójnych, czarnych grobów znajdował się grób ze zdjęciem ładnej dziewczyny. Pani Halinka pamięta to zdjęcie: smukłe rysy twarzy, krótko obcięte włosy, wielkie oczy, ubrana w czarną suknię, bardzo młoda dziewczyna. Zmarła mając lat 17. W początkowych latach Niemcy często podlewali kwiaty znajdujące się na cmentarzu. Zebrali oni również fundusze na ogrodzenie cmentarza, jednak i z czasem Polacy tą siatką ogrodzili swoje domy. Po kilkudziesięciu latach, nocą jeden z grobów został otwarty i opróżniony. Do dnia dzisiejszego nie wiadomo czy była to tylko ekshumacja, czy w grobie znajdowały się przedmioty o dużej wartości. W latach 70-tych w biały dzień przyjechała ciężarówka i zabrała z cmentarza wszystkie płyty nagrobkowe, które jeszcze się mogły przydać na powtórne użycie kamieniarzy i brukarzy. Wiele nagrobków było odwracanych napisami do ziemi i do dnia dzisiejszego służą jako schody bądź płyty chodnikowe. W roku 1946, niedaleko cmentarza, w przydrożnym rowie znajdowało się ciało Rosyjskiego żołnierza. W roku 1948 był rozkaz pochowania wszystkich porzuconych ciał rosyjskich żołnierzy. Ciało to było lekko przysypane, tak, że jeszcze część wystawała spod powierzchni. Kiedy Pani Halina wraz z innymi dziećmi wracała ze szkoły, właśnie zabierano to ciało, śmierdziało, lecz kiedy podeszła bliżej, zauważyła siwy Rosyjski szynel, oraz mocno zgnite dokumenty tożsamości, był one pisane cyrylicą. Ciało to przeniesiono z dala od niemieckiego cmentarza. Pochowano je naprzeciw ob. posesji nr 2.

Pani Halina Kowal wspomina wiele obiektów architektonicznych. Poniżej Wałów, jadąc drogą główna w kierunku Brzegu Dolnego, za kończącym się lasem, znajdują się stawy. Służyły one do utrzymania stałej wysokości wody napędzające 2 młyny. Jeden młyn znajdował się w Kreńsku na posesji Pana Barylaka, drugi zaś znajdował się niedaleko w pobliżu większego stawu we wsi. Również nieopodal znajdował się drewniany wiatrak.

W Wałach na posesji nr 5 wisiała tablica z napisem "Bier" czyli "piwo". W posesji nr 10 w piwnicach znajdowała się olejarnia. Był to jeden z nielicznych budynków nie zamieszkany przez Niemców, ponieważ do tego budynku nie była przypisana żadna ziemia uprawna. Po znajdującej się tam piekarni pozostały wałki do rozmasowywania ciasta, formy piekarskie i kadzie. Pozostałości wędzarni wisiały jeszcze do lat 60-tych, były to haki na mięso. Część piekarniana znajdowała się w lewej części budynku. Znajdował się tam jeden metalowy duży piec (prawdopodobnie zabrany przez mieszkańców wsi). Na poddaszu w dwóch pokoikach mieszkał od przedwojnia Polak, był piekarzem i pracował w tym budynku. Również w dawnej posesji Tadeusza Żaka zamieszkiwał Polak z pochodzenia, z nazwiskiem Hull, żona Niemka, córki: Gizla i Ozla. Był on sołtysem do 1946 roku. Po wyjeździe Niemieckich obywateli na sołtysa wybrano Pana Misę, mieszkał on w obecnej posesji nr 42. Przyjechał z rodziną transportem ze Stanisławowa. Kolejną kadencję pełnił Pan Żak. Kiedy były jakieś zwady na wsi, to Pan Hull tłumaczył bo świetnie mówił w obu językach. Gdy Niemcy opuszczali Polskę, ponoć na granicy Hull został zabity - nie wpuścili Polaka do Niemiec.

Zanim zamontowano we wsi oświetlenie, po wsi chodziła warta doglądająca zwad, pożarów, lub grasujących złodziei. Najczęściej wartę pełnił sołtys. Zawsze miał on przy sobie żeliwną rurę, zagiętą na końcu w kształcie łuku. Służyć ona miała do samoobrony. Często w nocy można było dosłyszeć dźwięk uderzenia tej lagi o kamienie drogi. Warta była czasem kontrolowana przez ówczesne władze.

Lata powojenne zaowocowały rozwojem społecznej przynależności repatriantów do nowej ojczyzny. Uruchomienie zakładów chemicznych "Rokita" stało sie kluczowym znaczeniem dla rozwoju pobliskich miejscowości. To głównie dzięki Rokicie, mieszkańcy okolicznych wsi żyli dostatniej. Zaczęto remonty okolicznych miejscowości - szybko zburzono niepotrzebne i niebezpieczne domy z muru pruskiego. Mieszkańcy w miarę możliwości wcześnie mieli ciągniki oraz auta. Powoli organizowano Szkołę Podstawową Wały Śląskie. Pierwsza klasa Szkoły Podstawowej uruchomiona została w roku 1959. Jednymi z pierwszych uczniów był Czesław Bizoń, Marek Nowak oraz ŚP. Edward Babula. Trzy lata później do klasy pierwszej zaczął chodzić Syn Pani Haliny- Lesław Kowal wraz z Panem Twardochlebem. Poziom nauczania obejmował klasy 1- 4. Nauczycielkami były Panie: Dwornik i Lipiec. Koniec działalności szkoły to rok 1968. Dzięki dobremu nauczaniu szkoła była poważana, gdyż dzieci idąc do kolejnych klas do szkół w Brzegu Dolnym i Kreńsku miały bardzo dobre oceny w nauce. W Kreńsku znajdowała się szkoła podstawowa dla klas 5-8, zaś nauczycielką była Pani Smulska. Pewnego dnia Nauczycielka szkoły w Wałach opuściła szkołę, zamykając ją "na cztery spusty", nie mając pojęcia, że w szkole znajduje się jeszcze Edward Babula. Chłopiec aby się wydostać ze szkoły, chodził po gzymsie na zewnątrz budynku, dopiero gdy go zauważyli ludzie z zewnątrz, to pomogli mu zejść. Często dzieci zamiast mieć lekcje wychowania fizycznego, chodziły na czyn społeczny i pomagały zbierać ziemniaki w polu. Niestety było to złe dla rodziców, ponieważ uszykowali dzieci w czyste spodenki, a one wróciły do domu brudne. Pierwszy sklep na wsi był w posesji nr 5. Mieścił się on w dolnej części starego budynku mieszkalnego. Wspomina Pani Halina jak na książeczki za przynależność do Samopomocy Chłopskiej dawano po 4 metry białego płótna, które służyło jako pieluszki dla dzieci. Pani Halina wraz z mężem i rodziną wybudowała nowy dom, w którym mieszka do dnia dzisiejszego. Prace budowlane rozpoczęły się w 1968 roku, zaś w roku 1970 był już w pełni wykorzystany i zamieszkany. Wcześniej w tym miejscu znajdowało się pole uprawne należące do teściów zamieszkujących posesję nr 20.

Inwestycja stopnia wodnego w Wałach zapewniła okolicznym mieszkańcom dochód w postaci wynajmowanych pokoi dla pracowników. Tragiczne wypadki nie omijały również budowy elektrowni wodnej. W 1954 roku Edward Wardęga- transportował ciężką maszynę po lodzie z jednego brzegu na drugi. Jednak lód się załamał i Pan Wardęga utonął. Mimo, iż był to człowiek przyjezdny, zamieszkiwał baraki pracownicze w Wałach, to pochowano go na cmentarzu w Jodłowicach. Na jego grobie widnieje napis "zginął tragicznie".

::  Wstecz 1 2
Pobierz dokument