wały


:: Strona głowna
:: Nasza miejscowość
:: Historia
:: Turystyka i rekreacja
:: Ciekawe miejsca
:: Dla mieszkańców
:: Galeria zdjęć
:: Forum mieszkańców
:: Linki
:: Kontakt

Streszczenie rozmowy z Panem Michałem Szymonem

Kawaler Michal Szymon przyjechał na wieś Wały 24 lutego 1946 wraz z rodzicami i rodzeństwem. Urodził się w roku 1929 we wschodniej części II Rzeczypospolitej, gdzie do roku 1940 mieszkał wraz z rodzicami i rodzeństwem: bratem Janem urodzonym w 1931, najmłodszą siostrą Haliną urodzoną w 1933 roku oraz drugą siostrą Marysią. Porównując z innymi mieszkańcami przesiedlenie rodziny Szymonów zakończyło sie stosunkowo późno, ponieważ byli wywiezieni na Sybir, skąd wracali przez Azję Średnią. Początkowo zamieszkali posesje z obecnym numerem 7, jednak gospodarstwo okazało się nie rokujące przyszłości. Do majątku przypisany był tylko 1 hektar ziemi - było to stosunkowo za mało do wyżywienia całej rodziny. Poprzedni niemiecki właściciel wcześniej wywiózł do klasztoru w Brzegu Dolnym wszystkie maszyny rolnicze, więc rodzina Szymonów nie miała ani zwierząt hodowlanych, ani maszyn do uprawy pól. Ludność przesiedlona z Kresów Wschodnich przyjeżdżała na Ziemie Odzyskane wraz z dobytkiem (oczywiście nie całym). Polacy skazani za swoją polskość- zsyłką na Syberię, kończyli wieloletnią tułaczkę po świecie wyposażenie jedynie we własne ubrania i ewentualnie niewielki bagaż. Początkowo w darze ze Stanów Zjednoczonych przysyłano konie i krowy aby służyły przy uprawie roli. Priorytetowo konie dostawały rodziny które wróciły z Sybiru, wiec na wiosce byli to: Żak i Szymon, inni więksi rolnicy dostali krowy. Niestety te zwierzęta trzeba było spłacać przez kilka lat. Nie można było liczyć na zatrudnienie w Zakładzie Chemicznym "Rokita" ani w pokrewnej branży gdyż zakład nie pracował. Rodzina Szymonów przeprowadziła się na obecną posesję numer 3 - na skraju wsi, lecz z dużym majątkiem rolnym. Okazało się że był to stary browar, lecz w 1946 roku już nie było po nim śladu. O dawnym przeznaczeniu gospodarstwa przypominała piwnica, potężna, posiadająca sklepienie łukowe, która wyposażona była w osobne wejście z zewnątrz połączone z piwnicą przejściem pod obecna droga biegnącą przez wieś. Wymiary tego przejścia Pan Michał określił mianem "na dwa czołgi". Część piwnicy już od czasów pamiętnych Pana Michała była zasypana. Jednak sugeruje on, że większa część idzie w kierunku posesji nr 4 i skręca w prawą stronę, pod obecny sad należący do posesji nr 6. Z piwnicy jest kanał odprowadzający ścieki i wodę. Kanał biegnie aż do Odry. Prawdopodobnie bomba, która spadła na posesje nr 8 zniszczyła piwnice browaru, które sięgały aż pod tą posesje. Na długo przed wojną obecny majątek Pana Michała Szymona był częścią wielkiego folwarku, który dziś łączył by jego posesję z posesją nr 5.

Jednak mur graniczny między sąsiadami musiał być wybudowany na krótko przed wojną. Wygląd wsi z tamtych lat w niczym nie zachwycał: droga była brukowana od początku wjazdu aż do placu głównego. Dalej droga nie była utwardzona. Po zimowych roztopach droga była tak zabłocona, że lepiej było chodzić rowem po trawie niż drogą po błocie. Pozostałe utwardzenie było tylko na drodze do promu. Nie było wtedy żadnego wału od strony wsi, więc droga spokojnie kończyła się na zejściu do Odry. Pan Michał opisał również zdarzenie usłyszane od pierwszych przesiedleńców. Zaraz po zakończeniu wojny w domu o obecnym numerze 7 zamieszkiwało niemieckie małżeństwo. Pewnego dnia do domu przyszli milicjanci, wyprowadzili niemieckiego gospodarza nad Odrę i tam został zastrzelony. Po około 2 miesiącach kiedy woda zmalała ciało zostało znalezione. Prawdopodobnie pochowano je na cmentarzu przy kościele w Wałach, gdyż tam było jeszcze miejsce. Ten niemiecki obywatel był człowiekiem wielkiej postury. Sprawcy oraz ich przyczyny zabójstwa nie są znane. Pan Michał Szymon do tego domu wprowadził się już po wcześniej wspomnianym zabójstwie.

Cegielnia w Wałach Śląskich przestała pracować według Pana Michała już na początku wojny. W roku 1946 kiedy Pan Michał sprowadził się na wieś, w cegielni pozostawało bardzo duże składy cegły - była to cegła wysokiej jakości, najdroższa cegła w ówczesnych czasach. Część cegieł jest rozpoznawalna do dnia dzisiejszego - sygnowana napisem REICHWALD. Glina bardzo dobrej jakości pochodziła z wyrobiska przy cegielni. Początkowy mały staw, rozkopany ponad 3 krotnie do obecnych rozmiarów. Ok. 400x300 metrów. Obok wielkiego stawu znajdują się dwa mniejsze urobiska tworząc obecnie 3 stawy. Zasilane są one wodą z Jodłówki, gdzie wlot mieści się na małej zaporze, a kończy swój bieg w dużym basenie. Cegły produkowane w Wałach służyły na posadzki i elementy wykończeniowe. Jej właściwości również wykorzystali budowniczowie warszawscy, którzy zabrali pozostałe składy cegieł oraz zburzyli cegielnie. Sam Pan Michał trudnił się przy przewozie cegieł na stacje kolejową w Brzegu Dolnym. Stawka za przewóz wozem cegieł to 1 zł od wozu. Z gliny kopanej w Wałach była również zaopatrywana cegielnia w Kreńsku, gdzie glinę dostarczała kolej wąskotorowa biegnąca wzdłuż dzisiejszego wału przeciwpowodziowego. Hangary cegielni widoczne na mapie z 1932 roku służyły do osuszania wyrobów ceglanych, było ich około 14. Po wojnie, pozostałe suszarnie zostały przekształcone w domki pracownicze dla budowniczych elektrowni wodnej. Miedzy suszarniami, a wyrobiskiem jeździła kolej wąskotorowa. Wszelkie maszyny produkcyjne cegielni zostały wywiezione po przerwaniu produkcji. Z pewnością posłużyły jeszcze w innym miejscu do tych samych czynności. Pozostały jedynie wózki kolejki wąskotorowej, jednak i one z czasem zostały zepchnięte z pochylni wprost do stawu, gdzie leżą po dzień dzisiejszy.

Armia Radziecka nawet po wojnie paliła wiele miejscowości i posesji. Między innymi spalili Panu Michałowi Szymonowi stodołę w której było nazbierane siano. Po stodole zostały tylko dwa boczne mury, jednak jeden z czasem runął na ziemię. Na obelisk znajdujący się w posesji Pana Michała Rosjanie wciągnęli działo z którego strzelano w kierunku Wrocławia. Przez to wiele drzew zostało zniszczonych - poucinane korony od latających pocisków. Pamięta jak dawniej zawsze na grodzisku rosły kwiatki. Od strony północnej grodziska usypana była ścieżka z kamienia, ponieważ wody było mało, można było po kamieniach wejść na obelisk. Pewnego dnia ktoś podpalił rosnący na grodzisku buk, dzięki pomocy sąsiadom szybko udało się poinformować straż i ugasić pożar zabytkowego drzewa. Dzięki dobrze przeprowadzonemu drenowaniu pola, które rozciąga się na zachód od grodziska, zachowana jest dostateczna ilość wody. Dreny pozakładane były już przed wojną, wypalane z czerwonej gliny. Tą działkę Pan Szymon zdał na Skarb Państwa w zamian za emeryturę.

1 2 Dalej  ::


pobierz dokument